Studnia kopana, abisynka czy wiercona? Jak wybrać ujęcie wody

Najpierw: skąd się bierze woda w studni?

Pod ziemią woda wypełnia drobne przestrzenie między ziarnami piasku i żwiru albo szczeliny w skałach. Warstwę, która łatwo oddaje wodę, nazywamy wodonośną. Glina i ił też zawierają wodę, ale trzymają ją tak mocno, że prawie nic nie wypłynie do studni — za to dobrze chronią to, co leży pod nimi.

• Woda gruntowa (płytka). pierwsza woda od powierzchni, zwykle w piaskach. Jej poziom „pływa” — wiosną po roztopach jest wysoko, latem i jesienią w suszy opada nawet o metr–dwa. Nic jej nie przykrywa, więc najłatwiej ją zanieczyścić.
• Woda wgłębna (głębsza). leży pod warstwą gliny lub iłu. Bywa „pod ciśnieniem”: po przewierceniu gliny woda podnosi się w rurze wyżej, niż została nawiercona. Jest stabilniejsza i lepiej chroniona.

Studnia kopana (kręgowa)

Klasyczna studnia z betonowych kręgów o średnicy około 1 m. Bierze pierwszą wodę od powierzchni — z płytkich piasków albo z cienkich wkładek piasku w glinie.

• Głębokość. zwykle kilka metrów. W raportach gdziejestwoda.pl proponujemy ją do około 6 m — głębiej kopanie staje się drogie i trudne, a lepszym rozwiązaniem jest płytka studnia wiercona.
• Zalety. prosta budowa, duży zapas wody w samej studni (1 m kręgu to ok. 0,8 m³), możliwość pracy bez prądu (wiadro).
• Wady. niewielka wydajność, a poziom wody mocno zależy od pogody — w suchym roku studnia potrafi wyschnąć. Najbardziej narażona na zanieczyszczenia z szamba, nawozów i spływu z podwórza.
• Jak ją robić. w okresie suchym (koniec lata, jesień), gdy woda jest najniżej — wtedy studnia nie wyschnie w kolejnych latach. Na dnie warto ułożyć warstwę żwiru (filtr), a górę szczelnie przykryć i uszczelnić wokół, żeby deszczówka nie spływała do środka.

Abisynka (studnia wbijana)

Stalowa rura o średnicy kilku centymetrów (poniżej 10 cm) z ostrym grotem i sitem, wbijana w grunt. Bierze wodę z płytkich piasków, z tej samej warstwy co studnia kopana.

• Głębokość. do około 8 m. Wodę wyciąga pompa ssąca na powierzchni, a ta fizycznie nie zassie wody z większej głębokości niż ok. 7–8 m.
• Kiedy ma sens. gdy woda jest płytko, a pod spodem są piaski (w glinie i kamieniach rury się nie wbije). Tania i szybka — świetna do podlewania ogrodu.
• Ograniczenia. mała wydajność i ta sama podatność na zanieczyszczenia co studnia kopana. Do picia wymaga regularnego badania wody.

Studnia wiercona (głębinowa)

Otwór wiercony maszyną, w który wkłada się rurę z filtrem na wysokości warstwy wodonośnej. Przestrzeń wokół rury w miejscu gliny się uszczelnia, żeby woda z powierzchni nie spływała wzdłuż rury w dół. Pompa głębinowa pracuje w rurze, pod wodą.

• Głębokość. od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów, czasem ponad 100 m — tyle, ile trzeba, żeby dojść do dobrej warstwy wodonośnej.
• Zalety. stała wydajność przez cały rok, woda lepiej chroniona przez nadległą glinę, zwykle lepszej i stabilniejszej jakości.
• Wady. wyższy koszt (w Polsce zwykle kilkanaście–kilkadziesiąt tysięcy złotych z pompą), a powyżej 30 m dochodzą formalności: projekt robót geologicznych, pozwolenie wodnoprawne i dokumentacja.
• Woda w skałach. w górach i na wyżynach woda bywa dopiero w spękanych skałach (piaskowce, wapienie). Wtedy studnia jest głębsza, a jej wydajność zależy od tego, czy otwór trafi na szczeliny — dlatego takie miejsca mają w naszych raportach szerszy przedział głębokości.

Jak wybrać? Pięć pytań przed decyzją

Nie ma jednej „najlepszej” studni — dobór zależy od warunków na działce i od tego, do czego potrzebujesz wody.

• Na jakiej głębokości jest woda?. jeśli płytko (1–4 m) i w piaskach, wchodzi w grę studnia kopana lub abisynka. Jeśli głęboko albo pod grubą gliną — tylko wiercona.
• Do czego woda?. na podlewanie wystarczy ujęcie płytkie. Do picia i dla całego domu bezpieczniejsza jest wiercona, z wodą przykrytą warstwą gliny.
• Ile wody potrzebujesz?. dom z rodziną to 0,4–0,6 m³ na dobę, ale z basenem i ogrodem latem nawet kilka razy więcej. Płytkie ujęcia w suszy mogą nie nadążyć.
• Co jest w pobliżu?. szambo, obora, pola nawożone gnojowicą — w ich sąsiedztwie płytka woda jest szczególnie narażona. Zachowaj odległości z przepisów.
• Jaki budżet?. abisynka to wydatek od kilkuset złotych, studnia kopana kilka–kilkanaście tysięcy, wiercona zwykle więcej. Pamiętaj o pompie, hydroforze i ewentualnym uzdatnianiu.

Jak pomaga raport gdziejestwoda.pl

Raport zbiera dane z otworów w okolicy (Bank HYDRO PIG-PIB), mapy hydrogeologicznej i geologicznej oraz modelu terenu. Na tej podstawie pokazuje dwa warianty ujęcia — płytki i głębszy — z prawdopodobną głębokością, przedziałem i szacunkowym kosztem. To punkt wyjścia do rozmowy z lokalną firmą studniarską lub hydrogeologiem, a nie gwarancja wyniku wiercenia.